W czasach, gdy w polskich domach królowały odbiorniki lampowe, a telewizja oferowała zaledwie dwa programy, premiera kolejnego odcinka ulubionego serialu była kosmicznym wydarzeniem.
8 największych, najdłuższych serialowych sag z czasów PRL-u
Mimo że czarno-biała, siermiężna i niedoinwestowana, telewizja w czasach PRL-u potrafiła tworzyć seriale, które nie starzeją się mimo upływu dekad. Bez względu na to, czy opowiadały o wojnie, gierkowskich budowach, czy codziennych zmaganiach w powojennej Warszawie, przyciągały przed ekrany miliony widzów.
Do dziś stanowią nie tylko cenne świadectwo swoich czasów, ale przede wszystkim doskonałą rozrywkę na najwyższym poziomie. Oto 8 największych, najdłuższych i najbardziej okazałych produkcyjnie serialowych sag z czasów PRL-u, które na zawsze zapisały się w historii polskiej kinematografii i popkultury.
„Dom” (1980–2000) – Monumentalny portret powojennej Polski
Saga w reżyserii Jana Łomnickiego to absolutny rekordzista i jedno z największych osiągnięć polskiej telewizji. Choć emisję kończono już na przełomie tysiącleci, jej trzon i kultowy status ukształtowały się w latach 80. Rozpisana na 25 ponadgodzinnych odcinków historia skupia się wokół losów mieszkańców warszawskiej kamienicy przy ulicy Złotej 3. Przez pryzmat codzienności rodziny Talarów, Lawinów czy Popiołków twórcy pokazali odbudowę stolicy z gruzów, stalinowski terror, Październik '56, wydarzenia z 1968 roku aż po narodziny „Solidarności”. To serial kompletny: pełen wzruszeń, wybitnych kreacji aktorskich (m.in. Wacław Kowalski jako pan Popiołek) i autentycznego historycznego tła.
„Czterdziestolatek” (1974–1977) – Epopeja dekady Gierka
21 odcinków w reżyserii Jerzego Gruzy to niedościgniony wzór komedii obyczajowej, stanowiący zarazem idealną kapsułę czasu lat 70. Inżynier Stefan Karwowski (w tej roli genialny Andrzej Kopiczyński) jest uosobieniem sukcesu gierkowskiej modernizacji – buduje Trasę Łazienkowską i Dworzec Centralny, jeździ Małym Fiatem i mieszka w M-4 w bloku z wielkiej płyty. Serial wyśmienicie łączy łagodną satyrę na biurokrację i kryzys wieku średniego z portretem polskiej klasy średniej tamtych lat. Sukces produkcji dopełniły wybitne postacie drugoplanowe, na czele z Kobietą Pracującą (Irena Kwiatkowska), która „żadnej pracy się nie bała”
„Stawka większa niż życie” (1967–1968) – Król polskiego serialu szpiegowskiego
18 odcinków wypełnionych akcją, szpiegowską intrygą i zwrotami akcji. Stanisław Mikulski jako Stanisław Kolicki alias Hans Kloss stoczył na ekranie bezpardonową walkę z hitlerowskim wywiadem, stając się pierwszym prawdziwym „superbohaterem” w polskiej telewizji. Serial w reżyserii Janusza Morgensterna i Andrzeja Konica wyróżniał się niezwykłą dynamiką, eleganckimi zdjęciami oraz kultową muzyką Jerzego Matuszkiewicza. Pojedynek Klossa z cynicznym sturmbannführerem Brunnerem (Emil Karewicz) do dziś stanowi wzorzec aktorskiego napięcia.
„Czterej pancerni i pies” (1966–1970) – Batalistyczna legenda dla pokoleń
21 odcinków podzielonych na trzy serie, które ukształtowały wyobraźnię kilku pokoleń Polaków. Przygody załogi czołgu „Rudy” 102 – Janka, Gustlika, Olgierda, Grigorija, Tomasza oraz owczarka niemieckiego Szarika – mimo silnego akcentu propagandowego bronią się realizacyjnym rozmachami i nieprawdopodobnym urokiem osobistym bohaterów. Batalistyczne sceny z udziałem prawdziwego sprzętu wojskowego oraz humor sprawiły, że podczas emisji dzieci masowo zakładały „kluby pancernych”, a w sklepach brakowało maskotek przypominających Szarika.
„Janosik” (1973) – Tatrzańska epopeja z legendą w tle
13 odcinków czystej, awanturniczej przygody w reżyserii Jerzego Passendorfera. Słynny tatrzański zbójnik, zagrany przez majestatycznego Marka Perepeczkę, zabierał bogatym i dawał ubogim, stając się polskim odpowiednikiem Robina Hooda. Serial zachwyca dynamicznymi scenami walk, plenerami Podhala oraz wybitną ścieżką dźwiękową Jerzego Matuszkiewicza. Do sukcesu przyczyniły się także rewelacyjne kreacje cwanego, choć nieco tchórzliwego Pyzdry (Wiesław Gołas) i poczciwego Kwiczoła (Bogusz Bilewski).
„Czarne chmury” (1973) – Pierwszy polski serial „płaszcza i szpady”
10 odcinków pełnych pościgów, pojedynków na szable i dworskich intryg w XVII-wiecznej Polsce. Pułkownik Krzysztof Dowgird (Leonard Pietraszak) wraz ze swoim wiernym wachmistrzem Kacprem Pilchem (Ryszard Pietruski) walczy o utrzymanie Prus Książęcych przy Koronie. Mimo że produkcja liczy „tylko” 10 odcinków, jej realizacja wymagała ogromnego jak na tamte czasy rozmachu: dziesiątki koni, historyczne kostiumy i skomplikowane choreografie walk przełożyły się na gigantyczną popularność serialu.
„Noce i dnie” (serial, 1977) – Szlachecko-chłopska saga o miłości i przemijaniu
12-odcinkowa, rozbudowana wersja kinowego hitu Jerzego Antczaka na podstawie powieści Marii Dąbrowskiej. Historia małżeństwa Barbary (Jadwiga Barańska) i Bogumiła (Jerzy Bińczycki) Niechciców na tle przemian społecznych od powstania styczniowego do I wojny światowej. Wersja telewizyjna pozwoliła na głębsze rozbudowanie wątków drugoplanowych oraz ponowne przeżycie ikonicznych scen. To jedna z najbardziej eleganckich i dojrzałych produkcji w historii polskiej kinematografii.
„Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy” (1981) – Historyczny majstersztyk
13-odcinkowa saga historyczna w reżyserii Jerzego Sztwiertni, ukazująca stuletnią walkę Wielkopolan z pruską germanizacją pod zaborami (1815–1918). Umieszczenie tej opowieści w zestawieniu wynika z jej imponującej skali produkcyjnej i dbałości o realia historyczne. Umiejętne połączenie losów postaci autentycznych (jak Dezydery Chłapowski, Hipolit Cegielski czy Karol Marcinkowski) z fikcyjnymi sprawiło, że serial stał się pasjonującą lekcją patriotyzmu gospodarczego, nauki i pracy u podstaw. Czytaj też:
Władza chciała za wszelką cenę ukryć tę tragedię. Nieprawdopodobna historia serialowej lekarki Czytaj też:
QUIZ z PRL! Rozpoznaj wieczorynkę po kadrze!