Ten serial znała cała Polska. Kultowy hit PRL-u wrócił online i można go oglądać za darmo

Siedem czarno-białych odcinków, warszawska Praga, grupa młodych ludzi żyjących na marginesie i tajemniczy bohater, który potrafił zjednoczyć nawet najbardziej zbuntowanych. „Stawiam na Tolka Banana” to jeden z tych seriali PRL-u, które dawno przestały być wyłącznie telewizyjną pamiątką. Produkcja Stanisława Jędryki do dziś pozostaje ważnym tytułem polskiej telewizji młodzieżowej, a teraz można ją oglądać online za darmo.

„Stawiam na Tolka Banana”. Serial o młodzieży z warszawskiej Pragi

„Stawiam na Tolka Banana” zadebiutował 13 września 1973 roku w popularnym cyklu „Ekran z bratkiem”, emitowanym w czwartkowe popołudnia. Siedem około 30-minutowych odcinków przenosiło widzów do Warszawy lat 70., przede wszystkim na Pragę.

W centrum historii znalazła się grupa „trudnej” młodzieży. Jej życie zmienia się pod wpływem charyzmatycznego i romantycznego Tolka Banana. Bohater staje się dla młodych ludzi przewodnikiem, pokazując im znaczenie przyjaźni, uczciwości oraz wzajemnej solidarności.

Za reżyserię odpowiadał Stanisław Jędryka, który wcześniej sięgnął po twórczość Adama Bahdaja przy okazji „Do przerwy 0:1”, „Wakacji z duchami” i „Podróży za jeden uśmiech”. „Stawiam na Tolka Banana” było więc jego czwartą adaptacją utworu tego autora.

Jacek Zejdler jako Tolek Banan. Młoda obsada zrobiła karierę

Najważniejsze role powierzono młodym aktorom. Jacka Zejdlera obsadzono jako Szymka Krusza, znanego jako Tolek Banan. Agata Siecińska zagrała Krysię „Kariokę”, Filip Łobodziński wcielił się w Julka Seratowicza, a Henryk Gołębiewski stworzył postać Bolka Pabisza „Cegiełki”. W obsadzie znaleźli się również Andrzej Kowalewicz jako Janek „Cygan” oraz Sergiusz Lach jako Filipek.

Na ekranie pojawili się także doświadczeni aktorzy, między innymi Władysław Hańcza jako „Fater”, Zdzisław Maklakiewicz jako „Aksamitny Heniek”, Gustaw Lutkiewicz, Zygmunt Kęstowicz, Roman Wilhelmi, Lidia Korsakówna, Ludwik Pak, Teresa Szmigielówna, Krystyna Borowicz i Józef Nowak.

Zdjęcia powstały w ciągu zaledwie trzech miesięcy, przede wszystkim w Warszawie. Istotnym miejscem akcji były stare praskie magazyny, które w serialu służyły jako siedziba gangu Karioki. W trakcie realizacji okazało się, że budynki mają zostać wyburzone. Ekipa wykorzystała więc sytuację, najpierw nagrywając sceny w stojących jeszcze obiektach, a później realizując kolejne ujęcia już wśród ruin.

Cenzura chciała zatrzymać serial. Poszło o gangi i miejskie realia

Produkcja nie wszystkim przedstawicielom władz PRL przypadła do gustu. Po emisji pierwszego odcinka do redakcji zadzwonił przedstawiciel władz partyjnych, sugerując wstrzymanie dalszej emisji. Powodem były przede wszystkim pokazane w serialu młodzieżowe gangi, bazary oraz trudne realia miejskiego życia. Krytycy produkcji uważali, że telewizja nie powinna eksponować takich obrazów, skoro istnieją „przyzwoite organizacje młodzieżowe”.

Ostatecznie naciski nie doprowadziły do zdjęcia „Stawiam na Tolka Banana” z anteny. Wszystkie siedem odcinków zostało wyemitowanych. Co więcej, serial trafił także do ZSRR, gdzie zaprezentowano go podczas sympozjum poświęconego telewizji. Produkcja wyróżniała się tam jako jedyny film dotyczący współczesnej tematyki. Radzieccy krytycy zwracali uwagę na jej wymiar pedagogiczny i psychologiczny.

Losy aktorów „Stawiam na Tolka Banana”

Historia serialu ma także znacznie bardziej ponury rozdział. Część młodych aktorów z głównej obsady już nie żyje. Jacek Zejdler, odtwórca roli Tolka Banana, zmarł 2 stycznia 1980 roku w Opolu w okolicznościach, które do dziś budzą pytania. Oficjalnie jego śmierć uznano za samobójstwo, jednak przez lata pojawiały się również inne wersje wydarzeń. Wśród nich wymieniano wypadek, utonięcie czy motywy polityczne. Zejdler był działaczem KOR.

Tragicznie zakończyło się również życie Andrzeja Kowalewicza, serialowego „Cygana”. Aktor zginął w wypadku samochodowym na warszawskim Wawrze. Po porzuceniu studiów muzykologicznych pracował jako handlowiec. Sergiusz Lach, który zagrał Filipka, po zakończeniu przygody z aktorstwem zajął się fotografią reporterską. Wyemigrował do Szwecji, gdzie zmarł niespodziewanie. Został pochowany pod Sztokholmem.

Pozostali aktorzy wybrali zupełnie inne drogi. Agata Siecińska, czyli Karioka, studiowała na Akademii Sztuk Pięknych, a następnie wyjechała do Francji. Filip Łobodziński związał swoją przyszłość między innymi z dziennikarstwem, tłumaczeniami, prezentowaniem programów i aktorstwem dubbingowym. Henryk Gołębiewski natomiast kontynuował karierę aktorską.

„Stawiam na Tolka Banana” można oglądać online za darmo

„Stawiam na Tolka Banana” pozostał jednak jednym z najbardziej charakterystycznych obrazów młodzieży w polskiej telewizji PRL. Dla kolejnych pokoleń stał się zapisem konkretnego miejsca i czasu, ale również opowieścią o problemach, które niekoniecznie się zestarzały: potrzebie przynależności, przyjaźni i poszukiwaniu własnego miejsca.

Dziś nie trzeba szukać starych nagrań ani liczyć na przypadkową emisję w telewizji. „Stawiam na Tolka Banana” jest dostępny online za darmo w serwisie TVP VOD, w ramach rekonstrukcji cyfrowej.