Kwiecień to Miesiąc Świadomości Autyzmu — czas, by spojrzeć na świat oczami osób, które postrzegają go inaczej. Kino i telewizja od dekad próbują uchwycić tę wyjątkowość: od hollywoodzkich klasyków, przez koreańskie dramaty prawnicze, po polskie produkcje opowiadające o walce z biurokracją. Zebraliśmy filmy i seriale, które celebrują tożsamość osób w spektrum. Nie przez litość, lecz przez zrozumienie.
Autyzm na ekranie — między realizmem a uproszczeniem
Produkcje poświęcone tematyce spektrum autyzmu łączy kilka wspólnych wątków: relacje rodzinne naznaczone trudem i miłością, trudności komunikacyjne, przeciążenie bodźcami zmysłowymi oraz nieustanne poszukiwanie własnego miejsca w świecie. Warto jednak pamiętać, że część z nich sięga po uproszczenia lub utrwalone schematy. Często występują stereotypowe wizerunki autysty, czy osoby z Aspergerem, jako nieprzystosowanego do życia w społeczeństwie, za to genialnego matematyka, czy innego naukowca. Choć w życiu nie zawsze tak jest. Najcelniej ujął to chyba Michael, bohater australijskiego serialu dokumentalnego „Miłość w spektrum”: „Autyzm to po prostu niepełnosprawność neurologiczna. Uczą się po prostu inaczej. Jeśli o mnie chodzi, to właściwie jest to raczej dar”.
Filmy i seriale wokół spektrum autyzmu
„Rain Man”
Trudno mówić o filmach o autyzmie bez przywołania „Rain Mana” — produkcji, która na trwałe wpisała się w historię kina i jako pierwsza tak szeroko przybliżyła widzom temat spektrum. Charlie (Tom Cruise) odkrywa po śmierci ojca, że ma brata Raymonda (Dustin Hoffman) — człowieka zamkniętego w domu opieki, który mimo swojej choroby potrafi błyskawicznie rozwiązywać w pamięci skomplikowane zadania matematyczne. Wykradłszy brata z zakładu, obaj wyruszają w podróż, która staje się dla nich obu lekcją poznania siebie nawzajem. To pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, skąd pochodzi popkulturowe wyobrażenie o autyzmie.
„Atypowy”
Amerykański serial Netflixa w czterech sezonach śledzi losy Sama (Keir Gilchrist) — osiemnastoletniego miłośnika pingwinów i sztuki, który pragnie większej niezależności. Historia nie kręci się wyłącznie wokół głównego bohatera: rodzina Sama, w którą wcielają się m.in. Jennifer Jason Leigh i Michael Rapaport, musi równolegle zmierzyć się z własną przemianą. Przy produkcji serialu doradzała profesor Michelle Dean, ekspertka w dziedzinie zaburzeń ze spektrum autyzmu, co przełożyło się na rzetelność i autentyczność przedstawionych doświadczeń. „Atypowy” zadaje widzowi pytanie, które długo pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi: „Czym właściwie jest normalność?”.
„The Good Doctor”
Freddie Highmore wciela się w Shauna Murphy'ego — młodego lekarza ze spektrum autyzmu i zespołem Sawanta, który z determinacją próbuje udowodnić sceptycznemu środowisku szpitalnemu, że jego wyjątkowość jest atutem, a nie przeszkodą w ratowaniu życia. Serial stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych produkcji ukazujących osobę autystyczną w wymagającym środowisku zawodowym i zyskał rzesze wiernych widzów na całym świecie.
„Niezwykła prawniczka Woo”
Koreański dramat prawniczy okazał się jednym z największych hitów platformy streamingowej w ostatnich latach. Park Eun-bin wciela się w Woo Young-woo — błyskotliwą prawniczkę, która wyjątkowym, oryginalnym sposobem podchodzi do rozwiązywania spraw zarówno w sądzie, jak i w życiu codziennym, będąc jednocześnie nowicjuszką w renomowanej kancelarii i kobietą ze spektrum autyzmu. Aktorka gruntownie przygotowała się do roli: „Uzyskałam rady od profesorów uniwersyteckich, którzy są ekspertami w dziedzinie zaburzeń ze spektrum autyzmu. Scenarzysta i reżyserzy również przeprowadzili research, dbając o to, by kreować postacie z rozmysłem i wrażliwością”.
„Śubuk”
Wśród zagranicznych produkcji nie sposób pominąć rodzimego głosu w tej debacie. „Śubuk" to historia Maryśki, młodej matki, której syn zostaje zdiagnozowany w spektrum autyzmu. Jej walka z biurokracją i ludzką bezdusznością nie pozostaje bez echa: losy bohaterki zainspirowały rzeczywiste zmiany w polskim systemie edukacji. Film jest świadectwem tego, jak wiele można osiągnąć uporem i miłością, nawet gdy system działa przeciwko tobie.
Fern Brady Autistic Bikini Queen Trailer
Szkocka komiczka Fern Brady dostarcza widzom czegoś zupełnie innego: stand-upu nagranego w Tobacco Factory w Bristolu, w którym z rozbrajającym humorem opowiada o diagnozie otrzymanej w dorosłym życiu. „W społeczności autystycznej nie ma zbyt wielu atrakcyjnych kobiet, więc pomyślałam: »Bądź zmianą, którą chcesz ujrzeć na świecie«” — żartuje. Program uzupełnia jej krytycznie docenioną autobiografię „Strong Female Character" i udowadnia, że o autyzmie można mówić głośno i śmiesznie zarazem.
„W kosmosie nie ma uczuć”
Osiemnastolatek z zespołem Aspergera wiedzie życie według precyzyjnie ułożonego harmonogramu — dopóki starszy brat nie zostaje porzucony przez dziewczynę i cała ta starannie zbudowana codzienność nie legnie w gruzach. Film delikatnie i bez zbędnego patosu pokazuje, jak ważna dla osób w spektrum jest przewidywalność i jak destrukcyjne może być jej nagłe zachwianie.
„Miłość w spektrum”
Zarówno oryginalna australijska, jak i narodowe wersje tego serialu dokumentalnego śledzą losy młodych dorosłych w spektrum, którzy próbują odnaleźć się w świecie romantycznych relacji. Nerwy przed pierwszą randką, radość z nawiązania kontaktu i ból złamanego serca — wszystko tu jest autentyczne i pozbawione sztuczności. Reżyser Cian O'Clery podkreślał, że zależało mu na różnorodności: „To było najważniejsze — przedstawienie ich, aby ludzie nie wyciągali wniosków na temat kogoś tylko na podstawie diagnozy”. Serial pokazuje spektrum takim, jakie jest naprawdę: szerokim, wielobarwnym i głęboko ludzkim. Czytaj też:
Film o Janie Pawle II wchodzi do kin. Takiej premiery dawno nie byłoCzytaj też:
Netflix ma nowy hit? Szokująca fabuła serialu