Raport przygotowała firma badawcza Olsberg•SPI, a badanie jest współfinansowane przez Polski Instytut Sztuki Filmowej. Propozycja zmian ma poprawić konkurencyjność Polski na międzynarodowym rynku produkcji filmowo-serialowej, zwiększyć wpływy do budżetu państwa i umocnić polski „soft power" na świecie.
Autorzy raportu wyjaśniają, że obecny system wsparcia (30 proc. cash rebate) jest narzędziem ograniczonym, co powoduje straty sięgające co najmniej 1,5 mld zł, a Polska zaczyna przegrywać rywalizację z innymi rynkami europejskimi. Proponują rewizję mechanizmu ash rebate oraz wprowadzenie nowego rozwiązania podatkowego, które pozwoli odpowiedzieć na realne zapotrzebowanie rynkowe. Nowy system powinien być bardziej przewidywalny, dostępny i oparty na uproszczonym procesie aplikacyjnym. Olsberg•SPI szacuje, że w wyniku zmian każda zainwestowana złotówka w produkcję filmowo-serialową w Polsce przyniesie 3,49 zł wartości dodanej do gospodarki i 3 880 nowych miejsc pracy.
Rynek audiowizualny w liczbach. „System zatrzymuje popyt zamiast za nim nadążać”
W Polsce co roku powstaje kilkaset filmów. Branża filmowo-serialowa wnosi do krajowej gospodarki około 3,4 mld zł (GVA) i tworzy ekwiwalent ponad 21 tys. miejsc pracy rocznie* (wg wskaźnika FTE) – nie tylko w samej branży, lecz także w sektorach wspierających produkcję audiowizualną i innych gałęziach gospodarki. Inwestycje związane z przemysłem filmowym są motorem napędzającym rozwój usług, transportu czy turystyki. Zwiększają także nasz krajowy „soft power", przyczyniając się do promocji polskiej kultury i pozytywnie wpływają na wizerunek kraju za granicą.
– Propozycja reformy systemu wsparcia dla produkcji audiowizualnych to wspólny głos branży. Stoją za nią organizacje reprezentujące różne segmenty tego rynku – od niezależnych producentów, przez największe stowarzyszenia twórców, po międzynarodowe serwisy streamingowe i nadawców. Łączy nas przekonanie, że obecny mechanizm zachęt dla produkcji audiowizualnych wymaga gruntownego przebudowania. Analiza Olsberg•SPI pokazuje, że już teraz ograniczenia systemu powodują straty sięgające co najmniej 1,5 mld zł. Reforma systemu to szansa na rozwój branży, wsparcie polskich przedsiębiorców, wzmocnienie lokalnej gospodarki oraz promocję naszej kultury i dziedzictwa na świecie – mówi Joanna Szymańska, prezeska Polskiej Gildii Producentów.
– Raport pokazuje bardzo prostą prawdę: Polska nie przegrywa dlatego, że brakuje projektów czy talentów, lecz dlatego, że system zatrzymuje popyt zamiast za nim nadążać – z korzyścią dla wszystkich producentów, twórców i całej gospodarki. Każda złotówka zainwestowana w produkcję audiowizualną wraca do budżetu wielokrotnie. Uzupełnienie systemu cash rebate o zachęty podatkowe pozwoli na rozwój polskiego kina i zapewni nam realny dostęp do rynków międzynarodowych. Tak dziś działają liczące się kinematografie europejskie – mówi z kolei Grzegorz Łoszewski, Prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich.
– Polska branża audiowizualna ma ogromny potencjał rozwojowy i coraz większe znaczenie dla gospodarki. System zachęt produkcyjnych wprowadzony w 2019 roku był ważnym krokiem i realnie przyczynił się do wzrostu liczby produkcji realizowanych w Polsce. Dziś jednak jego ograniczona dostępność sprawia, że wiele projektów nie dochodzi do skutku, a producenci – zarówno polscy, jak i zagraniczni koproducenci, tracą realne możliwości realizacji produkcji i pozyskania finansowania. Dlatego potrzebne są zmiany: większa przewidywalność systemu, stabilniejsze finansowanie i prostsze procedury. Pozwoli to Polsce skuteczniej konkurować o międzynarodowe produkcje, a jednocześnie wzmocni rozwój branży, miejsca pracy i promocję polskiej kultury za granicą –zwraca uwagę Stanisław Zaborowski, Prezes KIPA.
– Najwięksi światowi producenci chcą w Polsce tworzyć filmy i seriale. Niestety dziś, kiedy środki na zachęty kończą się po dwóch minutach, mało kto bierze nasz kraj pod uwagę. Polska zamiast produkować największe hity filmowe, promować kraj i zapewniać większe wpływy do budżetu, jest w europejskim ogonie przez bardzo niekonkurencyjny system. Przeprowadziliśmy ogólnobranżowe konsultacje, które jasno wykazały, że niezbędna jest dogłębna reforma całego systemu, w tym poprzez wprowadzenie zachęt podatkowych, aby strategicznie rozwijać lokalny rynek i przyciągnąć zagraniczne inwestycje do Polski. System zachęt nie może zniechęcać globalnych produkcji i inwestycji, a obecnie dokładnie to robi – podkreśla Łukasz Poniński, Drama Production House Director w TVN Warner Bros. Discovery.
Obecny system zachęt w Polsce i podstawy nowego rozwiązania
System zachęt audiowizualnych został wprowadzony w Polsce w 2019 roku poprzez mechanizm cash rebate (30 proc. zwrot gotówkowy). Osiągnął częściowy sukces, stymulując wzrost wydatków produkcyjnych z 115,4 mln zł w 2019 roku do 458,5 mln zł w 2024 roku. W latach 2021-2025 system wygenerował szacunkowo 1,83 mld zł wartości dodanej brutto (GVA) dla polskiej gospodarki i wsparł powstanie średnio 1 480 miejsc pracy (FTE) rocznie.
Problemem jest jednak ograniczona i nieprzewidywalna dostępność środków. W latach 2024-2025 budżet systemu wyczerpał się w niecałe dwie minuty od otwarcia naboru – to sprawia, że Polska traci wiele potencjalnych projektów filmowych.
Do tej pory, PISF zarejestrował 521 wniosków o zwrot kosztów, z czego ponad połowa nie uzyskała dofinansowania. To około 1,5 mld zł potencjalnych wydatków produkcyjnych, które nie zostały zrealizowane i nie wypłynęły do gospodarki.
Dodatkowym wyzwaniem są progi kwalifikowalności obowiązujące w Polsce. Obecnie minimalny poziom wydatków produkcyjnych wynosi 4 mln zł. To znacznie większe kwoty niż u naszych sąsiadów, np. na Litwie czy Słowacji.
Proponowana reforma zachęt audiowizualnych
Nowy, zreformowany system powinien przede wszystkim być bardziej przewidywalny i łatwiej dostępny. Dlatego Olsberg•SPI proponuje jego reformę według następujących wytycznych:
- Zniesienie lub istotne podniesienie rocznego limitu budżetowego.
- Utrzymanie stawki 30 proc. oraz podwyższenie jej do 40% dla polskich produkcji filmowych poniżej określonego progu kwalifikowanych kosztów.
- Ujednolicenie minimalnych progów kosztów kwalifikowanych dla produkcji polskich (w tym koprodukcji) oraz produkcji realizowanych jako usługa na rzecz produkcji audiowizualnej.
- Wprowadzenie mechanizmu zaliczki (75% zatwierdzonej zachęty po uzyskaniu certyfikatu kwalifikowalności projektu i potwierdzeniu finansowania) dla polskich produkcji i oficjalnych koprodukcji.
- Uproszczenie procedury aplikacyjnej.
Istnieje kilka możliwych rozwiązań dotyczących struktury nowego systemu – od reformy obecnego mechanizmu cash rebate, przez wprowadzenie nowego modelu zachęt podatkowych i stopniowe wygaszenie mechanizmu cash rebate, po model łączony, będący hybrydą systemu cash rebate z rozwiązaniem podatkowym.
Firma Olsberg•SPI oszacowała, że postulowana reforma przyniesie następujące efekty:
- Wzrost wydatków produkcyjnych z obecnych 343,5 mln zł (2025) do 1 432 mln zł w piątym roku działania zreformowanego systemu.
- Wzrost wartości dodanej dla gospodarki do 4,74 mld zł w ciągu pięciu lat (wobec 1,83 mld zł w latach 2021-2025).
- Powstawanie średnio 3 880 miejsc pracy rocznie (wobec obecnych 1 480 miejsc pracy).
- Wysoki zwrot z inwestycji (ROI) – każda złotówka zainwestowana przez państwo wygenerowałaby 3,49 zł wartości dodanej dla polskiej gospodarki.
Wspólną rekomendacją firm i organizacji, wynikającą z analizy raportu, jest wprowadzenie modelu łączonego, który opierałby się na zreformowanym systemie cash rebate i zostałby uzupełniony o rozwiązanie podatkowe (tax incentive). W proponowanym systemie dwa komplementarne filary pełnią strategiczne funkcje – pierwszy pobudzi krajowy rynek produkcji audiowizualnej i zapewni pewność finansowania niezależnym producentom, drugi dynamicznie zwiększy jego skalę i umożliwi przyciągnięcie największych światowych produkcji i inwestycji.
Z pełnym raportem Olsberg•SPI pt. „Strategiczna analiza systemu zachęt audiowizualnych w Polsce" można zapoznać się tutaj.
Czytaj też:
10 najlepszych nowych filmów na Netflix i HBO Max. Tylko noty powyżej 7/10Czytaj też:
17 filmów, które w ubiegłym roku walczyły o Oscara. Tu je obejrzysz